حکایت از درک عمیق هنرمندان ساسانی از محیط زیست و فرهنگ قومی مردم ایران دارد. رنگهای شفاف، درخشان و خالص و تاکید بر رنگهای آبی، آبی سبز، سرخ، زرد، طلایی، صورتی، سبز و سفید در بافت ها وسعت نظر هنرمندان را به ماهیت و تاثیر رنگها نشان می دهد. زیبایی، ظرافت و رنگ آمیزی عالی منسوجات عصر ساسانی نه تنها در آن روزگار در شرق و غرب مشتاقان فرلوان داشت، بلکه بافندگان و طراحان سرزمین های مختلف به تقلید طرح و نقش پارچه ها می پرداختند. این تقلید تنها به دوره ساسانی و اوایل دوره اسلامی محدود نشد، بلکه در طول دوران اسلامی خاصه در دوره های سامانی، آل بویه، سلجوقی و صفوی نیز تداوم یافت.
بیان مسئله:
بافتن و دوختن تن پوش از جمله نیازهای نخستین بشر بوده است ولی این که در چه زمانی تن پوش گیاهی و سود جستن از پوست نباتات و حیوانات برای پوشش بدن به صورت تن وپش پارچه ای در آمده و بشر به فراگرفتن فن بافندگی شده است به درستی روشن نیست.
گونه های لباس مادها، هخامنشیان و ساسانیان که در نقش های تخت جمشید و کرانه های دیگر دیده شده، این گفتار آشکار می گردد که صنعت پارچه بافی در ایران باستان راه های یپشرفت خود را می پیموده به گونه ای که اندک اندک به گوناگونی رنگ ها و گونه های بافت پارچه افزوده شده.
در روزگار ساسانیان صنعت پارچه بافی در زمینه ساخت پارچه های زربغت و قلابدوزی باید ژه های بسیار خوب و شایان نگرش، پیشرفت بسیاری نمود. در واقع این تحقیق نقش طبقات اجتماعی و به طبع مشاغل و وظایف وابسته به آن ها را در شکل دهی به پوشاک،چنان که لباس جنگجویان، درباریان، روحانیان و پیشه وران از شرایط خاص وضع طبقاتی آنها تأثیر می گرفته است را نشان می دهد.
هدف:
هدف از این تحقیق بررسی مردم شناختی طرح ها و نقوش لباسها و بافته های ساسانی است. و هر جقدر که اطلاعات ما درباره سایر جنبه های یک تمدن کم باشد وقتی به فن بافندگی پیچیده و بی شمار توام با مهارتی برخوردار می کنیم می توانیم استنباط کنیم که جامعه مورد بحث سخت پر مشغله و سطح زندگی آن بسیار پیشرفته بوده است و هنگامی که روش های فنی این صنعت از یک جا به جای دیگر منتقل می شود می توانیم نتیجه بگیریم که سایر کارهای فنی و هنری و احتمالاً عقاید اقتصادی، سیاسی و معنوی نیز در همان جهت سیر کرده است.
صنعت و هنر بافندگی ایران پس از تجربه ای طولانی سرانجام با حکومت ملی ایران دوره ساسانی و با اقتدار و همت پادشاهان اوایل دوره ساسانی چون اردشیر و شاپورها به بار می نشیند و طرح ها، رنگ ها و نقش های ملی ایران بر بستر بافته ها نیز جان می گیرد. و بافته های دوره ساسانی به مظهری از ذوق و اندیشه ایرانی تبدیل می شود و رشدآن متناسب و هماهنگ با جریانات سیاسی و فرهنگی و اقتصادی به حرکت خود ادامه می دهد.
سیر تحول اندیشه های مردم ایران در دوره ساسانی تنها از طریق آرمانهای سیاسی و دینی آن ها دانسته نمی شود بلکه از طرح ها و نقوش پوشاک آنها نیز می تواند به فهم بهتر آرمانهای آنان کمک کند. آنگاه که اطلاعات ما بدلیل کمبود مواد شناسی درباره جنبه های مختلف تمدن مردم کم باشد با نگاه به فن بافندگی، طرح ها و نقوش پیچیده آنها که با مهارتی خاص همراه است می توان استنباط کرد که جامعه عصر ساسانی بسیار پر مشغله بوده و مردم از سطح زندگی پیشرفته ای برخودار بوده اند.
طرح ها و نقوش بافته های ساسانی فوق العاده زیبا و پرجلوه بوده و همین ویژگی سبب شهرت آن شده است.
فصل اول
معرفی حجاری های طاق بستان و اهمیت آن در شناخت نقوش و طرحهای پارچه های ساسانی
۱-معرفی و شرح صحنه های حجاری های طاق بستان:
نام طاق بستان برگرفته از نام دهکده طاق بستان یا طاق وستام= طاق گستهم (معین ج ۵ ص ۱۰۶) که در راه قدیم سنندج به کرمانشاه، بین گاوبند و کرمانشاه و در حدود ۵/۷ کیلومتری شهر کرمانشاه و در ۱۴۳ کیلومتری شهر سنندج قرار گرفته که پشت به ارتفاعات کوه پروه و رو به جاده نامدار ابریشم و دشت بزرگ ماهیدشت دارد. در دامنه این کوه یک نقش برجسته و دو طاق کوچک و بزرگ از دوران ساسانی باقی مانده است که یکی از مهمترین و بی نظیرترین صحنه های هنر حجاری و پیکر تراشی این عصر را ارائه می دهد. حجاری های طاق بستان شامل سه قسمت است که بترتیب شرح داده می شود.
الف: نقش اردشیر دوم
نفش برجسته مراسم تاج گذاری اردشیر دوم ۱ این نفش یک صحنه پیمان مذهبی است که در آن مظهر اهور مزدا در سمت راست قرار گرفته و حلقه اهدای منصب که روبان های مواجی به آن گره خورده به شاه اهداء می کند. در سمت چپ شاه، مظهر ایزد مهر ایستاده و انواری از سر او ساطع است و دسته گیاهی که به شاخه های برسم تعبیر کرده اند در دست گرفته است. لباس هر سه نقش، کوتاه تا زانو است و انتهای شلوارها بوسیله روبانی به کف پا بسته شده است. شخصی در زیر پای پادشاه و مظهر اهور مزدا افتاده است.
ب: نقش شاپور دوم و سوم
در سمت چپ نقش برجسته اردشیر دوم طاق کوچک قرار دارد. این طاق ۱۲ پا عمق و ۱۹ پا عرض و ۱۷ پا ارتفاع دارد. این طاق بوسیله شاپور سوم۲ ساخته شده که در دیوار مقابل طاق (انتهای طاق) نقش شاپورها حجاری شده است. در این حجاری نقش شاپور دوم (شاپور بزرگ یا شاپور ذولا کتاف ۳۱۰ تا ۳۷۹ میلادی) در سمت راست و شاپور سوم فرزندش (۳۸۳ تا ۳۸۸ میلادی) در سمت چپ نمایش داده است که روبروی یکدیگر قرار گرفته اندو نقوش از روبرو حجاری گردیده ولی چهره هایشان بطرف یکدیگر برگشته و همدیگر را می نگرند. دست های دو نقش بر روی قبضه شمشیر بلندشان قرار گرفته است. تاج شاپور دوم کنگره دار و نظیر تاج شاپور اول است ولی تاج شاپور سوم به مرور زمان آسیب دیده و قابل شناسائی و بازسازی نیست.
دو کتیبه به خط پهلوی در دو سمت راست و چپ این دو نقش برای معرفی آن نوشته شده است. کتیبه سمت راست شامل نه سطر بدین مضمون است:
این پیکر مزدا پرست خداوندگان شاهپور شاهنشاه ایران و غیر ایران از نژاد پاک آسمانی زاده خدایان پسر مزداپرست خداوندگار شاهنشاه ایران و غیر ایران از نژاد آسمانی زاده خدایان، پسر مزداپرست خداوندگار هرمزشاه ایران و غیر ایران از نژاد پاک آسمانی نوه خداوندگار نرسی شاه شاهان و کتیبه سمت چپ در ۱۳ سطر بدین مضمون: این پیکر مزداپرست خداوند شاه ایران و غیر ایران از نژاد آسمانی زاده خدایان، پسر مزداپرست شاه پور شاهنشاه ایران و غیر ایران از نژاد آسمانی، زاده خدایان نوه خداوندگار هرمز شاهنشاه.
شاید انگیزه ایجاد این حجاری توسط شاپور سوم، بر اساس جنبه های سیاسی استوار باشد، زیرا وی این صحنه را در کنار صحنه تاج گذاری عمویش اردشیر سوم، ایجاد کرده تا حقانیت پادشاهی خود را که بوسیله وی غضب شده بود، در کنار پدرش شاپور دوم، به اثبات برساند.
ج: نقش های طاق بزرگ ( اعطای منصب خسرو پرویز، خسرو سوار بر اسب، شکار گراز و گوزن):
طاق بزرگ یا طاق خسرو دوم۳ که در کنار طاق کوچک و در سمت چپ آن قرار دارد، توسط خسرو پرویز که در طی سالهای ۵۹۰ تا ۶۲۸ میلادی سلطنت می کرد ایجاد شده است. این طاق ۲۹ پا عمق و ۲۴ پا عرض و ۵۰ پا ارتفاع دارد.
ظاهرا این پادشاه در نظر داشته است در این محل مجموعه ای از طاق نماهای سه ایوانی ایجاد نماید که شامل طاق بزرگی در وسط و دو طاق نمای کوچک در طرفین آن باشد. وجود طاق شاهپور در سمت راست طاق بزرگ، این نظررا تایید می کند. ولی بنظر می رسد بنای طاق نمای کوچک سمت چپ به دلائلی نامعلوم متوقف شده و هرگز به انجام نرسیده است.
دیوار مقابل طاق بزرگ به صورت افقی به دو بخش شده و بر دو دیواره جانبی آن دو صحنه شکار حجاری شده است. صحنه بالا در دیوار مقابل نشان دهنده مجلس اعطای سلطنت است. در این نقش خسروپرویز در و سط ایستاده و در دست او حلقه منصب سلطنت با روبان های مواج است که از طرف مظهر اهورمزدا که در طرف راست ایستاده به او اعطاء می شود. در پشت خسرو پرویز بانوی ناهید رب النوع فراوانی و برکت قرار دارد که با یک دست حلقه مشابهی را به پادشاه اهدا می کند و در دست دیگر سبویی دارد.
در بخش زیر این صحنه، شهریار ساسانی خسرو پرویز که بر اسبل پیکر خود (شبدیز) سوار است و سپر و نیزه بلندی در دست و تیردانی بر کمر دارد، در لباس کامل رزم با کلاهخود و زره حجاری شده است. این حجاری در عین ظرفت از حالنی رعب آور برخوردار است و ۴ متر ارتفاع دارد. این پادشاه زره پوش سوار بر اسب بقدری باشکوه حجاری شده که یادآور ترکیب های دقیق زره پوش های سوار کاران واقعی آن دوران است و درخشش بدنهای متحرکی را که با ورقه های بدقت تناسب یافته آهن پوشیده می شد نشان می دهد که چشم کسانی را که به سویشان نگاه می کردند می ساخته است و اسب ها نیز با پوشش هائی از چرم محافظت می شده اند.
در این حجاری تنها قسمت بسیار ناچیزی از خود شاه را می توان دید. از آنجائی که سر و قسمت جلوی اسل نیز با اسباب و اسلحه پوشیده شده است، این نقش در مجموع توده نیرومندی را تشکیل می داد که تاثیرتهدید آمیز آن بوسیله امییانوس (مورخ رومی) ثبت شده است . . . ریزه کارهای این نقش برجسته عبارتند از تک حبقه ها در بافت زره، کلاهخود با یک حلقه تاج، گل زرت با طرح پرتو افکن در مرکز رویه سپر و منگوله ها در ساز و برگ اسب . . . این سوار کار یک بار دیگر شوالیه های قرن وسطی در اروپا را به یاد می آورد. علی رغم اختلاف عظیم زمانی، این ارتباط بصری کاملا اتفاقی نیست، زیرا شوالیه های قرون وسطی در جریان جنگ های صلیبی بسیاری از سنتهای خاورمیانه را جذب کردند.
در دو طرف بدنه متقابل غار، دو صحنه شکار توسط خسرو پرویز نشان داده شده است. در بدنه سمت چپ صحنه شکار گراز در مردابی نشان داده شده است که با دسته های نی و تیرک های چوبی بر چین بندی شده است. درون مرداب را انبوه نی ها پوشانده است و در آن دسته های گراز، ماهی ها و پرندگان دیده می شوند. در سمت چپ صحنخ رم دهندگانی را نشان می دهد که مجموعا بر روی ۱۲ فیل در ۵ ردیف عمودی سوار هستند. دو ردیف بالا و پائین در هر یک سه فیل و بقیه در هر ردیف دو فیل را نشان می دهد. هر رویف یک سر دسته عملیات را رهبری می کند و خدمه گرازها را رم می دهند. پشت هر یک از فیل سر دسته سوار بر آن است یکنفر نیز که در رکاب فیل نشسته است فیل ها را به حرکت وا می دارد. در بالای صحنه و نیز در پشت قایق شاه، دو قایق پاروئی در حال حرکت است. در قایق بالا پنج خدمه ایستاده، در حال کف زدن هستند و در قایف پشت سر شاه پنج زن در حال نواختن چنگ می باشند. در قایق بالا دو پارو زن در طرفین و در قایق پشت سر شاه فقط یک پارو زن دیده می شود. در مرکز صحنه پادشاه در حال ایستاده در درون قایقی در حال حرکت میباشد با تیر و کمان به سمت دو گرازی که به او حمله و

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد با موضوعآموزش الکترونیک، آموزش الکترونیکی، یادگیری الکترونیک، رابط کاربر
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید