ملکولی خود، دارای حلقه بنزنی باشد مواد آروماتیک ودر غیر این صورت آلیفاتیک گویند.
مهمترین ترکیب های موجود در انواع اسانس ها یا روغن های فرار موجود در گیاهان دارویی ادویه ای و معطر را می توان به طور تیتروار بیان کرد.
ترپنو ییدها: منتول موجود در نعناع و تیمول مونوترپن ها است که در این گروه قرار دارد.
فنیل پروپانوییدها: ایوگنول میخک و آنتول رازیانه در این گروه قرار دارد.

2-7- هیدروکربن های موتوترپنی
الکل ها: دارای گروه هیدروکسیل همراه با ساختمان هیدروکربنی هستند مثلاً لینالول در این گروه قرار می گیرد که در آویشن وجود دارد و دارای خاصیت ضدباکتری (گرم مثبت و منفی) و ضدقارچی موثری است. همچنین منتول، ژنرانیول، سیترونلول وبورنئول هم در این گروه قرار می گیرد.
آلدئیدها که از این گروه می توان به ژرانیال، سیترونلال و سیترال اشاره کرد که دارای خاصیت آارم بخشی، میکروب کشی و ضدقارچی هستند.

2-8- فنل ها
ترپنوییدها و فنیل پروپانوییدها فعالیت آنتی میکروبی شان را با تأثیر بر غشای سلولی انجام می دهند. حداقل بخشی از فعالیت آنها به علت طبیعت هیدروفوبیک (آب گریزی) هیدروکربن های حلقوی آنها است که به آنها اجازه می دهد با نفوذ به غشای سلولی بین فضای لیپیدی دیواره سلولی باکتری تجمع یابند. چنین تاثیر متقابلی سبب تغییراتی در ساختار غشای ، در نتیجه متحرک و منبسط شدن غشا می شود. عدم پایداری غشای با یون های غشای در ارتباط بوده و باعث کاهش گرادیان انتقال یونی در آنها می شود. در بسیاری از موارد، باکتریها با استفاده ازپمپ یونی این اثرات راخنثی می کنند و مرگ سلولی اتفاق نمی افتد اما انرژی بیشتری صرف این کار میشود و رشد باکتری، کند می گردد . درکل فعالیت آنتی میکروبی عصاره های گیاهانی به علت اکسید شدن گروه هیدر وکربنی آنها به هنگام نفوذ به درون دیواره ی باکتری است، به ویژه در ساختارهای فنلی مانند کارواکرول و تیمول به علت ایجاد پیوند هیدروژنی گروه هیدروکسیل با چربی درون سلولی باکتری باعث افزایش نفوذپذیری دیواره ی سلول باکتری و خروج یون ها واندامک های سلولی و نهایتاً مرگ سلول می شوند.
اولتی و همکاران (2002) پیشنهاد دادند در یک مکانیسم تناوبی گروه هیدروکسیل فنل ها به عنوان حامل غشایی یون های مثبت تک ظرفیتی وپروتون ها عمل می کند که این مکانیسم در آنتی بیوتیک های یونوفری نیز وجود دارد. اولتی وهمکاران (2002) همچنین مشاهده کردند که این فرضیه ها تنها در مورد گروههای هیدروکسیلی ترکیبات حلقوی مصداق می کند، زیرا ترکیباتی مانند منتول (دقیقا ًمشابه کارواکرول ولی غیرحلقوی) همان تأثیر را نشان نمی دهند. این امر ممکن است به علت وجود سیستم الکترون آزاد و اسیدیته بالای فنل ها و متعاقباً توانایی گروه هیدروکسیل آنها برای رهاسازی پروتون باشد. مکانیسم عمل روغن های فرار بیشمار بر باکتری های گرم مثبت تأثیر دارد و غشای سلولی مستقیماً با ترکیبات هیدروفوبیک عصاره های گیاهی در ارتباط است. درمقابل، دیواره خارجی سلول که غشای سلولی را پوشش می دهد در باکتری های گرم منفی هیدروفیلیک است و به مواد لیپوفیلیک اجازه ورود نمی دهد. مانند مونسنین بیشتر ترکیبات عصاره های گیاهی لیپوفیلیک (چربی دوست) هستند ونمی توانند به غشای باکتری گرم منفی نفوذ کنند.

شکل2: ترکیبات عصاره‌های گیاهی A: منوترپنوئید، B: سسکوترپنوئید، C: فنیل پروپانوئید

با این وجود، غشای خارجی باکتری های گرم منفی در مقابل مواد هیدروفوبیک کاملاً نفوذ ناپذیر و مولکول های با وزن ملکولی کم می تواند با آب اثر متقابل داشته باشد و از دیواره سلولی بین لایه لیپو ساکاریدی و یا از بین پروتین های غشا انتشار یابند و با دولایه لیپیدی سلول واکنش نشان می دهد.
این موارد برای هیدروکربن های حلقوی مانندکارواکرول وتیمول صادق است. از سوی دیگر هلاندرو همکاران (1998) از خاصیت کارواکرول وتیمول برای از بین بردن غشای خارجی باکتری های گرم منفی گزارش کردند ، مشاهده کردند که لیپوساکاریدهای غشایی آزاد شده ونفوذپذیری غشای سیتوپلاسمیک افزایش می یابد. بنابراین ملکول های با وزن کم این ترکیب ها را قادر می سازد در باکتری های گرم مثبت و گرم منفی فعال باشند. متاسفانه این خاصیت، انتخاب پذیری را بر علیه یک جمعیت خاص کاهش می دهند و تلفیق تکثیر میکروبی شکمبه را با مشکل مواجه می سازد. اگرچه خاصیت ضد میکروبی عمل اصلی عصاره های گیاهان به عنوان مواد ضد میکروبی به نظر می رسد و در فعالیت آنها بر دیواره ی سلولی متمرکز شده است. اما این تنها مکانیسم عمل نیست.
بوون و گاستافسون (1997) از پتانسیل عصاره و اسانس های های تعدادی از گیاهان برای لخته کردن برخی اجزای سلولی کرده اند و گزارش دادند که تایید آنها احتمالاً به وسیله ی دناتوره کردن پروتین انجام می شود. همچنین برخی از مطالعات، از توانایی واکنش ترکیبات فنلی و غیرفنلی عصاره های گیاهی با گروه های شیمایی پروتئین ها و سایر مولکول های فعال بیولوژیکی مانند آنزیم ها گزارش دادند. در کل فنل ها با پروتئین ها به واسطه سایر گروههای وابسته واکنش می دهند. در صورتی که ترکیبات غیرفنلی به واسطه سایر گروههای وابسته نشان می دهد مانند گروه کربونیل سینامالدئید و سایر ترکیبات آلدئیدی ممکن است با اسیدهای نوکلئیک و پروتئین ها واکنش نشان دهند (آماگاس وهمکاران، 2001)..
برای مثال ونداکون وساک گوچی (1995 و 1993) نشان دادند ترکیبا
ت فعال عصاره های گیاهی میتواند با پروتئین های باند شده و از فعالیت آنزیم انتروباکتر جلوگیری کند. عصاره ی گیاهی سیر ترکیب خاصی است. چون که این روغن درهیچ گیاهی وجود ندارد، این عصاره حاوی تیو سولفات ها درحین بخار دادن گیاه تولید می شود . این مواد علیه دامنه وسیعی از باکتری های گرم مثبت و گرم منفی، قارچ ها، انگل ها و ویروس ها عمل می کند.
چندین مکانیسم عمل برای توضیح توانایی ضد میکروبی آنها پیشنهاد شده است که شامل مهار سنتز DNA , RNA و پروتئین های سلولی است. مکانیسم اصلی آنتی میکروبی آن مربوط به واکنش گروههای سولفید با سایر ترکیبات فعال است. در حقیقت بسیاری از مطالعات نشان می دهد که توانایی آنتی میکروبی ترکیبات گوگرد دار روغن سیر با اضافه شدن گوگرد افزایش می یابد و قابلیت ضدمیکروبی روغن سیر قوی تراز فعالیت ترکیبات اصلی اش به طور جداگانه است که علت این تأثیر اشتراک مساعی بین ترکیبات مختلف است. (آماگاس وهمکاران، 2001)

2-9- طبقه بندی خانواده نعناع
تیره نعناع، یکی از بزرگترین تیره های گیاهی است که دارای پراکنش جهانی است (تنها در مناطق قطبی شمالی و جنوبی یافت نمی شود). گیاهان متعلق به این تیره از نظر نیازهای اکولوژیکی و فرم حیات، بسیار متفاوت می باشند. وگیاهانی علفی، خشبی و یک ساله، دو ساله و یا چند ساله با ساقه ی چهارگوش، با برگ هایی متقابل و صلیبی شکل، گل های عموماً نامنظم و جام دارای دو لب پایین و بالا هستند . تعداد پرچم گیاهان تیره نعناع چهارعدد است. که دو عدد آنها کوتاه تر از بقیه است.گل ها به صورت خوشه هایی که درنواحی فوقانی ساقه هایی که از زاویه بین برگ ها با ساقه خارج می شوند، قرار گرفته اند. تخمدان چهار قسمتی است (امید بیگی، 1386) معمولاً گیاهان این تیره به واسطه ی داشتن اسانس از بوی مطبوع وگاهی تند برخوردار هستند. اسانس معمولاً در کرک های ترشحی یا در حجره های موجود در برگ ساخته و ذخیره می شود.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد رایگان درموردشکمبه، گیاهی، آزمایشگاهی، سیستم

2-10- مرزه 1
مرزه8 به عنوان یکی از مطبوعترین ادویه ها معرفی شده و مدتها است که از آن به عنوان ادویه استفاده می شود. یکی از حکمای روم باستان به نام “ویرژیل”9 می گوید: “مرزه آنقدر مطبوع است که خداوند هم به این گیاه علاقه خاصی دارد” (امید بیگی، 1388) قبل از این که مردم روم فلفل را بشسناند، از مرزه به عنوان یکی از اصلی ترین ادویه بهره می بردند. آنها از این گیاه در نوشیدنیها نیز استفاده می کردند مردم برخی از کشورها معتقد بودند که خوردن این گیاه باعث ایجاد عشق و علاقه به یکدیگر می گردد.
در بسیاری از کشورها، از جمله انگلیس، از مرزه به عنوان یکی از گیاهان مهم ادویه ای استفاده می شود. در تعدادی از فارماکوپه ها، مرزه به عنوان یک گیاه دارویی معرفی شده است. پیکر رویشی مرزه،10حاوی مواد موثره ای است که باعث افزایش فشار خون و مداوای سرفه می گردد. (امید، بیگی، 1388) این گیاه ضدنفخ بوده و به هضم غذا نیز کمک می کند. مرزه کمی تند مزه (با طعمی شبیه به فلفل) است و از آن به عنوان طعم دهنده مواد غذایی استفاده می شود. (امیدبیگی، 1388). از اسانس مرزه در صنایع کنسرو سازی و نوشابه سازی استفاده می شود. اسانس این گیاه خاصیت ضدمیکروبی داشته و مانع رشد برخی از باکتریها می شود. (امید بیگی، 1388). همه ساله زمینهای زراعی وسیعی در کشورهای یوگسلاوی، فرانسه، اسپانیا، آمریکا (کالیفرنیا) و مجارستان، به کشت مرزه اختصاص می یابد. (امید بیگی، 1388)

2-11- مشخصات گیاه
مرزه گیاهی است علفی و یک ساله است که دارای گونه های متعددی است. گونه مونتانا گیاهی است چند ساله که در نقاط مختلف اروپا کشت می شود. (امیدبیگی، 1388).
ریشه مرزه مستقیم بوده و از انشعاب های فراوانی برخوردار است. در این گیاه، ساقه چهارگوش و مستقیم است و ارتفاع آن به شرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد و بین 30 تا 60 سانتیمتر است. قسمت تحتانی دارای انشعابهای بیشتری است: پای ساقه (قسمت تحتانی) چوبی و به ندرت کرکدار بوده و رنگ سبز تیره دارد (شکل 7-7). برگها نیزه ای شکل (باریک و بلند)، متقابل و دارای دمبرگ کوتاه می باشند. طول برگ 1 تا 3 سانتی متر و پهنای آن 1تا 4 میلی متر است. اسانس در حفره های مخصوص که دردو طرف برگ وجود تشکیل می شود (امیدبیگی، 1388).
گلها نامنظم، کوچک و دو جنسی اند که به رنگ بنفش یا صورتی وگاهی به رنگ سفید و در نواحی فوقانی ساقه ها به صورت خوشه روی چرخه های متعددی مشاهده می شوند. در هر چرخه، 1 تا 5 گل وجود دارد: (هورناک، 1992)
میوه کوچک، کروی شکل و از نوع کپسول است. رنگ دانه قهوه ای تیره و وزن هزار دانه 5/0 تا 6/0 گرم است. گلها و برگها معطر و حاوی اسانس می باشند. مقدار اسانس در اندام های هوایی مرزه مختلف است و به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی دارد (امیدبیگی و حجازی، 2004) مقدار اسانس، بین 1 تا 2 درصد است. اسانس دارای ترکیبات متفاوتی است. از مهمترین ترکیبات تشکیل دهنده اسانس می توان از “کارواکرول” (30 تا 40%)، “تیمول” (20 تا 30% ) و ترکیبات فنلی دیگر نام برد. از مواد دیگر پیکر رویشی این گیاه می توان از ترکیبات آهن دار و ترکیبات قندی و تعدادی از اسیدهای آلی یاد کرد (فوریا و بالانسا، 1995).
مرزه، دوره رویشی متوسطی دارد. از بدو رویش بذر تا تشکیل میوه، 140 تا 160 روز به طول می انجامد. بذر مرزه1 الی 2 سال از قوه رویشی مناسبی برخوردار است. رویش بذر به شرایط آب و هوایی منطقه بستگی دارد.
در صورت نامساعد بودن شرایط اقلیمی، بذرها پس از 25 تا 30 روز سبز می شوند: گیاه پس از سبز شدن رش
د و نمو سریعی به خود می گیرد، به طوری که 75 تا 80 روز پس از سبز شدن، گیاهان به گل می نشینند و اولین گلها اواخر بهار- اوایل تابستان (خرداد- تیر)، تشکیل می شوند. گلها بتدریج تشکیل می شوند. پس از 25 تا 30 روز، همه گلها پدیدار می شوند. میوه ها نیز بتدریج می رسند و پس از رسیدن آنها، بذرها به اطراف ریزش می کنند.

2-12-شیمی گیاه مرزه
جدول (2-1) : نوع ماده فعال کننده و درصد تقریبی آن در گیاه مرزه
گیاه
مقدار ماده موثره (درصد)
مرزه
کارواکرول
تیمول
گاما ترپینن
پارا سیمن
بتاکاریوفیلن

5/48
2/19
9/1
5/31
5/0
اقتباس ازشهلا احمدی ، 1387

سرشاخه های جوان و برگ دار گیاه مرزه از تیره نعناع مورد استفاده قرار می گیرد. (مومنی، شاهرخی، 1377) اسانس مرزه از تقطیر برگها و سرشاخه های جوان گیاه تحت تأثیر بخار آب حاصل می شود. این اسانس اگر از گیاه پرورش یافته تهیه گردد، دارای 30در صد کارواکرول 20 تا 25 درصد سیمین است درحالیکه در نوع وحشی گیاه مقدار نسبی کارواکرول به 40در صد نیز می رسد. همچنین دارای ترپن و نوعی فنل می باشد. (مومنی و شاهرخی، 1377)
اسانس مرزه مایعی است بیرنگ یامایل به زرد، محلول در اتر، کلروفروم، الکل اتر دوپترول و روغنهای چرب، (دکتر تاج خانم مومنی ودکتر نوبهار شاهرخی، 1377)
وزن مخصوص آن بین 89 تا 91 درصد می باشد (مومنی و شاهرخی، 1377).

شکل 3 : خصوصیات کارواکرول (کالسامگلیا و همکاران، 2007)

شکل 4- خصوصیات تیمول (کالسامگلیا و همکاران، 2007)

2-13- استخراج مواد متشکله گیاهان دارویی
استخراج مواد مؤثره موجود در گیاه به وسیله‌ی حلال‌های مختلف انجام می‌پذیرد. روش استخراج مواد موثره‌ی موجود در گیاهان به نوع بافت‌های گیاهی و ترکیبات گیاه بستگی دارد که در زیر شرح داده می‌شود.
2-14- انتخاب حلال
مهم‌ترین و اساسی ترین عاملی که باید در استخراج مواد متشکله گیاهان مورد توجه قرار گیرد، حلال است که انتخاب آن به قسمت‌های مختلف یک گیاه و نیز به مواد متشکله آن بستگی دارد. به‌طور کلی بهترین حلالی که با آن می‌توان عصاره خام یک گیاه را به‌دست آورد متانل یا اتانل 95-80 درصد است زیرا محققین به این نتیجه رسیده‌اند که این حلال‌ها می‌توانند 80 درصد مواد متشکله گیاه را در خود حل نماید. ( اتانول 85 درصد این مزیت را دارد که نشاسته موجود در گیاه به وسیله آن استخراج نمی‌شود).
2-15- روش‌های استخراج
به ‌طور کلی روش کلاسیک خاصی جهت به‌دست آوردن ترکیب‌های آلی موجود در بافت‌های گیاهی وجود ندارد ولی روش‌های معمول را به‌صورت تیتروار بیان کرده‌ایم.
2-15-1- روش خیساندن:
یک عمل قدیمی است که به وسیله آب یا حلال‌های مختلف صورت می‌گیرد. ابتدا گیاه مورد نظر را به صورت گرد (خرد شده) در آورده و در یک فلاسک ریخته و به‌مدت 2 تا 4 روز (بر حسب نوع گیاه) روی تکان دهنده قرار می گیرد و سپس صاف می شود. عمل خیساندن معمولا برای آن دسته از داروهایی به‌کار می‌رود که ساختمان سلولی کامل نداشته و یا فاقد ساختمان سلولی می‌باشند مانند صبر زرد، استیراکس، تلو و بنزوئین. ا


دیدگاهتان را بنویسید