خرید در وب؛ مطالعه و شنیدن در اپلیکیشن کتابستان خیالکتابستان را بشناس
کتاب متنی

وقتی جهل، حکم مرگ مینویسد

قالبکتاب متنی
ناشرکتابستان خیال
زبان کتابفارسی

درباره وقتی جهل، حکم مرگ مینویسد

# وقتی جهل، حکم مرگ می‌نویسد
### نامه‌ای سرگشاده به مردمی که هنوز از تاریکی نمی‌ترسند

به نام انسان؛ به حرمت زندگی و به یاد تمام دخترانی که قربانی جهل شدند.

**هم‌میهنان من!**

چه بر سر ما آمده است که گاه خانه، این نخستین پناهگاه آدمی، به واپسین ایستگاه زندگی فرزندانمان بدل می‌شود؟ چه بر سر اندیشه‌هایمان آمده که دست‌هایی که باید گهواره بجنبانند، گاه به ابزار خشونت تبدیل می‌شوند و کسانی که باید پناه باشند، خود مایه هراس می‌گردند؟

هنوز داغ رومینا اشرفی از حافظه این سرزمین زدوده نشده، هنوز تصویر تلخ سرنوشت مونا حیدری وجدانمان را می‌آزارد که این بار نام **یکی دیگر از دختران این سرزمین** بر زبان‌ها می‌افتد؛ دختر نوجوانی که مرگ هولناکش در کرمانشاه، بار دیگر پرسشی سهمگین را پیش روی ما نهاده است.

هنوز باید حقیقت تمام آنچه بر سوگند گذشته در رسیدگی قضایی روشن شود؛ اما اگر روایت هشدارهای او درباره خطر جانی و بی‌پناه ماندنش صحت داشته باشد، با فاجعه‌ای روبه‌رو هستیم که مسئولیت آن را نمی‌توان تنها بر دوش یک فرد نهاد.

راستی چند دختر دیگر باید قربانی شوند تا دریابیم که **آبرو با ریختن خون حفظ نمی‌شود، شرافت در تملک انسان‌ها نیست و هیچ پدری، مالک جان فرزند خویش نیست؟**

دردناک‌تر از این جنایت‌ها، اندیشه‌ای است که در سایه آن پرورش می‌یابند؛ اندیشه‌ای که محبت را با مالکیت، تربیت را با تحکم، غیرت را با خشونت و فضیلت را با اطاعت کورکورانه اشتباه گرفته است.

ما در روزگاری زندگی می‌کنیم که بشر مرزهای دانش را درمی‌نوردد، به ژرفای کیهان چشم می‌دوزد و پیچیده‌ترین رازهای طبیعت را می‌گشاید؛ اما در گوشه‌هایی از همین جهان، هنوز کسانی هستند که حق حیات یک دختر را به داوری خود درباره رفتار و انتخاب‌های شخصی او گره می‌زنند.

چه تناقض هولناکی! ابزار زندگی‌مان متعلق به قرن بیست‌ویکم است، اما بخشی از باورهایمان همچنان در تاریکخانه قرون گذشته زندانی مانده‌اند.

**و اینجاست که باید از کتاب سخن گفت؛ از این چراغ کوچک و خاموش‌ناشدنی تمدن.**

کتاب، تنها مجموعه‌ای از واژگان بر کاغذ نیست. کتاب فرصتی است برای زیستن در جهانی فراتر از تجربه محدود خویش؛ مجالی برای دیدن رنج دیگران، شنیدن صداهای خاموش و آموختن این حقیقت که جهان به وسعت باورهای ما محدود نمی‌شود.

آن‌که در جهان ادبیات قدم می‌زند، با رنج انسان‌هایی آشنا می‌شود که هرگز ندیده است. در داستان‌ها، به جای دیگران می‌اندیشد، با شکست‌هایشان اندوهگین می‌شود و از دریچه چشمان آنان به زندگی می‌نگرد.

چنین انسانی، دست‌کم این فرصت را می‌یابد که پیش از قضاوت، بفهمد؛ پیش از محکوم کردن، بشنود؛ و پیش از تحمیل عقیده خود، در درستی آن تردید کند.

و مگر سرچشمه بسیاری از خشونت‌های ما چیزی جز ناتوانی در فهم دیگری است؟

**مردم سرزمین من!**

فقر فرهنگی، همیشه با نداشتن سواد و مدرک تحصیلی همراه نیست. چه بسیار تحصیل‌کردگانی که ذهنشان در حصار تعصب گرفتار مانده و چه بسیار انسان‌های کم‌سواد که به یاری تجربه، مطالعه و آزاداندیشی، شرافت انسانی را بهتر از صاحبان عالی‌ترین مدارک دریافته‌اند.

فقر فرهنگی آنجاست که پرسش را گستاخی می‌نامیم، تفاوت را انحراف می‌پنداریم، گفت‌وگو را نشانه ضعف می‌دانیم و اطاعت بی‌چون‌وچرا را فضیلت می‌شماریم.

فقر فرهنگی آنجاست که به فرزندمان می‌آموزیم از حرف مردم بترسد، اما نمی‌آموزیم از شکستن دل یک انسان شرم کند.

آنجاست که برای حفظ حیثیت خانوادگی هزاران باید و نباید می‌تراشیم، اما برای حفظ جان، کرامت و سلامت روان اعضای همان خانواده، اندکی نمی‌اندیشیم.

و چه غم‌انگیز است جامعه‌ای که در آن، گاه آبروی خانواده از امنیت دخترانش مهم‌تر شمرده می‌شود!

**کتاب بخوانیم؛ نه برای آنکه تنها داناتر شویم، بلکه برای آنکه انسانی‌تر بیندیشیم.**

تاریخ بخوانیم تا دریابیم چه بسیار باورهایی که روزگاری حقیقتی تردیدناپذیر پنداشته می‌شدند و امروز مایه شرمساری بشرند.

فلسفه بخوانیم تا هنر پرسیدن را بیاموزیم و هیچ اندیشه‌ای را صرفاً به اعتبار قدمتش مقدس و مصون از نقد نپنداریم.

رمان بخوانیم تا رنج دیگران را نه آماری سرد در حاشیه اخبار، بلکه تجربه‌ای انسانی و نزدیک احساس کنیم.

روان‌شناسی بخوانیم تا بفهمیم فرزند، امتداد مالکیت والدین نیست؛ انسانی مستقل است با شخصیت، احساسات، حقوق و آینده‌ای متعلق به خویش.

و حقوق بخوانیم تا بدانیم عدالت، زمانی شایسته این نام است که در برابر ارزش جان انسان‌ها تبعیض روا ندارد.

اما سخن گفتن از فرهنگ، ما را از نقد قانون بی‌نیاز نمی‌کند.

**قانونی که میان جان انسان‌ها به اعتبار نسبت خانوادگی قاتل و مقتول تفاوت می‌گذارد، سزاوار بازنگری بنیادین است.**

ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی، پدر و جد پدری را از قصاص به سبب قتل فرزند مستثنا کرده است. هرچند این استثنا به معنای مجاز بودن قتل یا مصونیت از تمام مجازات‌ها نیست، نفس چنین تمایزی، پرسشی جدی درباره برابری انسان‌ها در برابر قانون برمی‌انگیزد.

چگونه می‌توان از حرمت جان سخن گفت و هم‌زمان، نسبت خونی را در میزان پاسخ‌گویی کیفری به قتل مؤثر دانست؟

قوانین، ساخته اندیشه آدمیان‌اند و هیچ ساخته انسانی نباید از سنجش دوباره با معیار خرد، عدالت و کرامت بشر مصون بماند.

جامعه‌ای که خواهان پایان دادن به خشونت است، نمی‌تواند تنها به نصیحت خشونت‌ورزان بسنده کند؛ باید سازوکارهای حمایتی مؤثر بسازد، قانون را اصلاح کند و امنیت قربانیان احتمالی را بر مصلحت‌اندیشی‌های سنتی مقدم بدارد.

مدرسه نیز نباید جایی باشد که فریاد کمک یک کودک در هیاهوی مقررات اداری گم شود. اگر دانش‌آموزی از خطر مرگ سخن می‌گوید، نخستین وظیفه نهاد آموزش، حفاظت از جان اوست؛ نه سپردنش به احتمالی که می‌تواند برگشت‌ناپذیر باشد.

**اما قانون عادلانه نیز در زمینی که بذر جهل و تعصب در آن کاشته می‌شود، به‌تنهایی برای ساختن جامعه‌ای انسانی کافی نیست.**

ما به تحول اندیشه نیاز داریم؛ به انقلابی آرام، عمیق و ماندگار در شیوه نگاه کردنمان به انسان.

و کتاب، یکی از ارزشمندترین ابزارهای این تحول است.

بگذاریم فرزندانمان به جای ترسیدن از پرسش، پرسیدن را بیاموزند. بگذاریم با اندیشه‌های گوناگون آشنا شوند، باورهای موروثی را بیازمایند و دریابند که احترام به انسان‌ها مستلزم هم‌عقیده بودن با آنان نیست.

در خانه‌هایمان کتابخانه بسازیم؛ حتی اگر کوچک باشد. در مدرسه‌هایمان به جای پرورش حافظه‌هایی انباشته از پاسخ‌های آماده، ذهن‌هایی پرسشگر و جست‌وجوگر تربیت کنیم.

پدران و مادران، پیش از آنکه از فرزندانشان انتظار آگاهی داشته باشند، خود به آموختن بازگردند. زیرا تربیت، تنها آن چیزی نیست که به فرزند می‌گوییم؛ بخش بزرگی از آن، همان چیزی است که هر روز در رفتار و اندیشه ما می‌بیند.

البته کتاب، معجزه‌ای نیست که هر خواننده‌ای را بی‌درنگ به انسانی مهربان و خردمند بدل کند. اما مطالعه سنجشگرانه، گفت‌وگو و رویارویی با تجربه‌های متفاوت، می‌تواند پنجره‌هایی بگشاید که تعصب سال‌ها بسته نگاه داشته است.

هیچ کتابی به‌تنهایی جای عدالت، آموزش درست و حمایت اجتماعی را نمی‌گیرد؛ اما جامعه‌ای که خواندن، اندیشیدن و پرسیدن را ارج می‌نهد، برای اصلاح خویش ابزارهای بیشتری در اختیار دارد.

**هم‌میهنان عزیز!**

نمی‌توانیم هر بار که فاجعه‌ای رخ می‌دهد، چند روزی خشمگین شویم، چند سطری بنویسیم، اشکی بریزیم و سپس به زندگی روزمره بازگردیم؛ گویی هیچ اتفاقی نیفتاده است.

سوگندها و رومیناها نباید تنها نام‌هایی در حافظه کوتاه‌مدت اخبار باشند.

باید هر کدام به پرسشی ماندگار در وجدان ما تبدیل شوند:

ما برای جلوگیری از تکرار این فجایع چه کرده‌ایم؟

چند بار در برابر خشونتی که «مسئله خانوادگی» نامیده می‌شد سکوت کرده‌ایم؟ چند بار تعصبی را به نام سنت ستوده‌ایم؟ چند بار از کنار تحقیر یک زن یا کودک گذشته‌ایم، تنها به این دلیل که «به ما مربوط نبوده است»؟

و چند بار فرصت خواندن، آموختن و بازنگری در باورهایمان را به فردایی نامعلوم سپرده‌ایم؟

امروز، بیش از هر زمان دیگری، به آشتی با کتاب نیازمندیم. نه صرفاً برای افزایش شمار کتاب‌های خوانده‌شده، بلکه برای پرورش نسلی که قدرت را با حقانیت اشتباه نگیرد؛ نسلی که بداند عشق، اجازه تملک نمی‌دهد و هیچ سنتی نمی‌تواند مجوز پایمال کردن کرامت آدمی باشد.

بیایید کتاب را از حاشیه زندگی به متن آن بازگردانیم.

در خانه، در مدرسه، در محل کار و در گفت‌وگوهای روزانه، از اندیشه و آگاهی سخن بگوییم. به یکدیگر کتاب هدیه دهیم. فرزندانمان را با داستان‌های خوب آشنا کنیم. به جای به ارث گذاشتن ترس‌ها و تعصب‌های خود، شوق دانستن را برایشان به یادگار بگذاریم.

زیرا سرزمینی آباد تنها به خیابان‌های وسیع، ساختمان‌های بلند و فناوری‌های پیشرفته شناخته نمی‌شود؛ آبادانی حقیقی آنجاست که انسان، از انسان بودن دیگری نهراسد.

آنجاست که دختری بتواند بدون هراس از مرگ، از اشتباهات، آرزوها، احساسات و آینده‌اش سخن بگوید.

آنجاست که پدر، پناه فرزند باشد؛ مدرسه، مأمن دانش‌آموز؛ و قانون، نگهبان بی‌طرف جان و کرامت همگان.

**و سخن آخر...**

برای سوگند و تمام قربانیان خشونت، دیگر نمی‌توان زندگی ازدست‌رفته را بازگرداند. اما می‌توان اجازه نداد که مرگشان بی‌پرسش، بی‌آموختن و بی‌تغییر به فراموشی سپرده شود.

بیایید از همین امروز، سهم خود را در روشن کردن این تاریکی ادا کنیم.

یک کتاب بخوانیم. یک باور کهنه را به پرسش بکشیم. یک تعصب را کنار بگذاریم. یک کودک را به اندیشیدن تشویق کنیم. یک صدای یاری‌خواه را جدی بگیریم.

شاید نتوان با یک کتاب، جهانی را دگرگون کرد؛ اما چه‌بسا اندیشه‌ای که از لابه‌لای صفحات همان کتاب زاده می‌شود، روزی دستی را از خشونت بازدارد، انسانی را از داوری شتاب‌زده برهاند یا جان بی‌گناهی را نجات دهد.

**بگذارید روزی فرا برسد که فرزندان این سرزمین، به جای ترس از دست‌های پدرانشان، در آغوش آنان احساس امنیت کنند؛ و به جای قربانی شدن در پای باورهای پوسیده، در روشنایی خرد و آگاهی بالنده شوند.**

**جهل را نمی‌توان با جهل شکست؛ تاریکی را باید با چراغ پاسخ گفت.**

و چه چراغی در دسترس‌تر از کتاب؟

به امید روزی که در این سرزمین، هیچ دختری برای زنده ماندن ناچار به التماس نباشد.

---

*به یاد سوگند، رومینا، مونا و تمام قربانیانی که حق زندگی از آنان گرفته شد.*

**از طرف یک نویسنده، یک پدر و یک شهروند نگران آینده فرزندان این سرزمین**

مشخصات کتاب

نام کتاب
وقتی جهل، حکم مرگ مینویسد
نویسنده
احمدرضا صالحی
نوع اثر
کتاب متنی
ناشر
کتابستان خیال
شابک
32658745-05
سال انتشار
1405
تعداد صفحه
40

دیدگاه خوانندگان

۰ دیدگاه

نخستین همراه این گفت‌وگو باش.

بعد از مطالعه، نظرت را در اپلیکیشن کتابستان ثبت کن.
سؤالی داری؟ همراهت هستیم.